Bilim ve teknoloji söz hususu bulunduğunda, Türkiye’nin, yer aldığı sistem içersindeki diğer ülkelerden (diğer OECD ülkelerinden ya da G.Kore, Tayvan biçiminde yeni endüstrileşen ülkelerden) çok daha değişik bir tutum izlediği görülüyor. Türkiye’nin teknoloji geliştirme koşul ve imkânlarını irdelerken, evvelce, bu değişikliği meydana koymakta fayda vardır.
Gözlenen farklar birkaç noktada toplanabilir:Türkiye, bilim ve teknoloji becerisini yükseltebilme ve bu çerçevede günümüzün jenerik teknolojilerine egemen olma, bu teknolojiler tabanında ‘innovation’ yenekeğini kazanma husussunda, sistem içersindeki diğer ülkelerin aksine, hiç telaşlı değildir ve onlardan bir fazlaca geride kalmıştır. Ne toplum katlarında ne de siyasal partiler düzleminde, gecikildiği amacıyla endişe duyulduğu izlenimini alabilmek olasıdür. Siyasal kadroların, vakit vakit, bilim ve teknolojiye ehemmiyet verilmesi gereğini vurgulamalarına karşın, bu yalnızca, altı boş siyasi bir söylem seviyeinde kalabilmekta; hem de, fazlası vakit, siyasi bir prim getirmeyeceği kanısıyla olsa lüzum, bilim ve teknoloji hususları, bütünüyle siyasal gündemden düşürülmektedir.Bu genel gözlemi doğrulayan ispatlar ortadadır:
Sistem içersinde yer edinen diğeri ülkelerin hepsinin, bilim ve teknoloji bölümünde uyguladıkları yerel bir politikaları; yerel amaçleri, bu amaçlere erişmek amacıyla izledikleri yerel strateji ve planları vardır.
Türkiye’nin ise, rastgele bir hükümet uygulamanının ya da siyasi bir uygulamanın parçası olarak benimsenmiş ve uygulamaya konmuş, yerel bir bilim ve teknoloji politikası yoktur. Bu saptama, Türkiye’de, ülkenin bilim ve teknoloji becerisini yükseltmeye yönelik politika ya da strateji önerileri olmadığı manasına gelmemektedir. Öneriler vardır, hükümetlere yasenean tasarılar vardır; ama şunlar siyasi bir uygulama durumuna dönüşmemekte ve hayata geçmemektedir. Bu tasarılardan biri, 1980?li senesinin başlangıcında, devresinin alakalı Devlet Bakanı’nın eşgüdümünde, 300 kadar bilim adamı ve uzmanın iştirakıyla hazırlanan Türk Bilim Politikası: 1983-2003’tür. Bu dokümanla, ilk kez, ayrıntılı bir bilim ve teknoloji politikasımeydana konmaya çalışılmıştır. Burada teknoloji hususu da bir ana motif olarak ele alınmış ve evvelcelik verilebilecek teknoloji alanları belirlenmiştir. Bu yeni yaklaşım, bilim ve teknoloji politikalarının, ekonominin yönetiminde ve toplumsal hayatın başlıca aktivite alanlarının düzenlenmesinde rol alan unsurların da (alakalı bakan ve üst seviye bürokratlar, hükümet dışı kuruluş temsilcileri v.B.) khamleyi ile saptanmasına imkân tanıdıkları olan yeni bir kuruluş yaratmıştır: Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu (BTYK).

Ne var ki, Türk Bilim Politikası: 1983-2003 hayata geçirilememiştir. 1983?te kurulan, ama, ilk toplantısını 9 Ekim 1989?da, ikincisini ise 3 Şubat 1993?te yapabilen, o günden bugüne bir daha toplanamayan BTYK’ya da işlerlik kazanmıştırrılabildiği söylenemez.
Halen, Türkiye’nin Bilim ve Teknoloji Politikası husussundaki resmi doküman, BTYK’nın ikinci toplantısında karar altına alınan Türk Bilim ve Teknoloji Politikası: 1993-2003?tür. Altını çizerek belirtmek lazım olur ki, devletin üst seviyede yetki sahibi bir kurulu, kendine yasenean bir tasarıyı, bu dokümanla, uygulanması lüzumen bir karar durumuna dönüştürmüştür. Üstelik bu dokümanda ifadesini kabul eden politika 1995 ilk haftalarında Yüksek Planlama Kurulu’nca VII. Beş senelik Plan Dehemmiyetinde Öncelik ile Ele Alınması Öngörülen Temel Yapısal değişim Projeleri Kapsamındaki Bilim ve Teknolojide Atılım Projesi Çalışma Komitesi Raporu (24 Şubat 1995) ile geliştirilerek somut bir zemine oturtulmuş ve bu proje VII. Beş senelik Plân’ın ana eksenlerinden birini oluşturmuştur. Ancak, söz hususu projeyi, Plan dokümanının sayfalarından alıp hayata geçirecek bir siyasi sahip ya da kesinlığın var bulunduğuna dair kuvvetli bir ispat derhal derhal meydana çıkmamıştır.
AR-GE faaliyeti, sisteme dahil bütün ülkelerde, devletçe en çok desteklenen, devletin en çok subvansiyon sağladığı alandır. Ancak, Türk takımlarının vatan dışındaki maçlarını izlemeye gidiş dahil, akla gelen derhal her alanda teşvik edici önlemler uygulayagelmiş olan Türkiye, ama geride bıraktığımız sene, 1 Haziran 1995’te, diğer ülkelerdekiyle karşılaştırılabilir çapta bir AR-GE desteği uygulamasını başlatabilmiştir. Bu da ama, Uruguay Turu Nihaî Senedi’nin devlet subvansiyonlarına dair düzenleyici hükümlerine ve AB hususatına uyum yaklaşımı kapsamında gündeme gelmiştir; içsel bir dinamik, örnek olarak, endüstri kesiminin baskısı neticesi değil…
Sistem içersindeki diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, Türkiye’nin, kendi yerel ‘innovation’ düzenini kurmada çok gerilerde kaldığı; bu düzenin oluşması amacıyla, TÜBİTAK ve TTGV benzer biçimde kurumların ve birtakım üniversitelerin gösterdiği çaba haricinde, hususnun yerel seviyede, bir bütün olarak ele alınmadığı; hem de, hususya yakın olması lüzumen bir çok çaşama amacıyla, terimin kendisinin bile yeni bulunduğu tanınan bir gerçektir.
Sistem içersindeki bütün diğer ülkeler, yerel ‘innovation’ sistemlerinin ayrılmaz bir parçası olan ve bundan da öte, kendilerini, geleceğin enformasyon toplumuna taşıyacak, yerel enformasyon şebekelerini, hazırladıkları master planlar-eylem planları kapsamında kurmaya başlamış ve bu ülkelerde, bu hamleyin fiili sahipliğini iş başındaki hükümetler, siyasal liderler üstlenmişken Türkiye’deki siyasi partiler, bu türsi bir altyapı ve bununla ilintili yerel bir master plan gereği üstünde, derhal derhal rastgele bir duru fikre sahip değillerdir (BTSTP, Mayıs 1995; TÜBİTAK, Haziran 1995).
Türkiye’nin bilim ve teknoloji yenekeğini geliştirme hususundaki, pek de duyarlı olmayan yaklaşımını doğrulayacak diğer pek çok ispat bulunabilir. GSYİH’den AR-GE harcamalarına ayrılan hisse, özel sektör endüstri müesseselerinin toplam AR-GE harcamaları içersindeki hisseı, 1000 etkin nüfus başına düşen bilim adamı adedi benzer biçimde verilerle de bu koordinat ispatlanabilir. Ama, sayısal bilgilere girilmeksizin de, burada işaret edilen ispatlardan yola çıkılarak, aynı iktisadi sistem içersinde yer alan diğer ülkelerle Türkiye arasındaki, bilim ve teknoloji husussuna yaklaşımla alakalı asli farkı meydana geçirmek olasıdür: Bu fark, ülkenin bilim ve teknoloji yenekeğini arttırmak ve dünya teknolojisini yakalamak fikrinin, Türkiye’de, başta endüstri kesimi olmak üzere, toplumun direkt olarak alakalı katmanlarında yeteri kadar sahiplenilen bir kanaat durumuna gelmediği noktasında düğümlenmektedir. Bu bu tür bulunduğu amacıyladir ki, bu fikrin siyasi partiler -siyasi iktidar- düzleminde sahibini bulmak da pek olası olmamaktadır.
Eğer, Türkiye’de bu fikre sahip çıkması düşünülebilecek bir toplum katmanı olarak, örnek olarak endüstri kesimi, bunu yapmış olsaydı; tarif gereği, bu fikrin siyasal platformda da yansıması olur ve en az bir partinin siyasal uygulamanında bu husus yer alabilirdi, diye düşünmeye hakkımız var, sanıyorum. Buradan gelinecek nokta çok açıktır: İlgili toplum katmanlarınca sahiplenilen bir amaç durumuna dönüştürülemediği prosese, Türkiye’nin teknoloji becerisini arttırmak, çağın jenerik teknolojileri tabanında ‘innovation’ yenekeğini kazanmak ve dünya teknolojisini yakalamak -ya da husus başlığıyla söylersek; Türkiye’de teknoloji geliştirmek- benzer biçimde, makro planda, çok doğrultulu ve geniş kapsamlı düzenlemeleri lüzumtiren bir hamleyi yapmak olası değildir.
Özetle, Türkiye’de teknoloji geliştirmenin ön koşyüce, bunun, başta endüstri kesimi olmak üzere, alakalı toplum katmanlarınca benimsenen bir amaç durumuna gelmesi ve bu amaçin geniş halk kesimlerince kabullenilen bir siyasal uygulamaa dönüştürülmesidir.Bu ön koşulun gerçekleşmesi olası mü?
Soruya bilhassa de bu hususta son derece mühim bir role haiz tespit edilen endüstri kesimi tarafından bir yanıt verilebilir mi?

Son vakitlerda, endüstrinin birtakım kesimlerinde, AR-GE’ye yöneliş husussunda, belli bir yaklaşım, belli bir kıpırdanma bulunduğunu söylemek olası. Bu kesimlerin, bilhassa, kullandıkları üretim şekillerinde ya da ürettikleri üründe yenilik yapabilme kabiliyeti kazanma (bu türsi bir kabiliyete sahipseler bunu geliştirme) tarafında ciddi bir çaba gösterdikleri gözleniyor. Kendi AR-GE birimlerini kuran firmalar var. Sanayi kuruluşlarının proje birtakımndaki AR-GE harcamaları amacıyla devletçe sağlanacak desteğin, bu endüstri kesimlerinde lüzumtiğince geniş bir ilgi oluşturduğu ve bir hareketlenme meydana getirmiş bulunduğu de bir gerçek. Sadece, bu tür ilerlemeler yanında, Türkiye’deki pek çok endüstri kurumunun, yabancı firmalarla, bilhassa de AB firmalarıyla, geçmişten gelen ortaklaşa iş bağlarının bulunmuş bulunduğunu ya da belli bir entegrasyona haiz bulunduklarını ve lüzumsinim duydukları teknolojiyi Türkiye’de geliştirme imkânlarını arama yerine, bu lüzumsinimlerini yabancı ortakları kanalıyla karşılama tarafında bir strateji izlediklerini göz ardı etmemek lazım olur. Bu tür kuruluşlardan birtakımlarının Türkiye’de kurulu AR-GE birimlerinin ise, genellikle, yabancı ortağın kendi AR-GE ağında, yalnızca bir taşeron birim olarak yer aldığı biliniyor. Kaldı ki, Gümrük Birliği koşullarında piyasa paylarını emniyet altına alabilmek ve bunun amacıyla lüzumsinim duydukları teknolojiyi edinmek üzere, yabancı firmalarla evliliğe giden yerli firmaların adedinin süratle arttığı da bir gerçek.
Sanayi kesiminde meydana çıkan bu tablo aranan ön koşyüce sağlar mı?
Yerli endüstri şirketlerinin uluslararası evlilikler hususundaki yaklaşımlarının ve imzalanan evlilik senetlerinin muhtevalarının bu bozukluğun yanıtını mühim ölçüde etkileyeceği muhakkaktır. Ama, unutulmaması lüzumen nokta, bilim ve teknoloji hususunun, gerçekte camianın bütün kesimlerini ve çok yakından ilgilendirdiğidir. Mevzu herkesi ilgilendirir; zira bilim ve teknolojide yaktivite, yalnızca ülke endüstriinin değil, bütün bir ülkenin uluslararası arenadeki yerini ve geleceğini belirleyecektir. Bu açıdan, aranan ön koşyüce sağlayabilmek, bilim ve teknoloji hususunu bütün boyutlarıyla siyasileştirmeye ve bu hususya sahip çıkacak toplumsal aklı geliştirmeye bağlıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here